در میان محصولات کشاورزی، محصولات باغی از لحاظ صادرات و ارز آوری جایگاه ویژه­ای دارند. بر اساس آخرین آمار­های منتشره در سایت FAO برای سال 2005، ایران در زمره­ی ده تولید کننده­ی اول میوه در سطح جهان است.

از 100 نوع میوه­ی جهان، 50 نوع آن در ایران رشد و نمو دارد و شرایط آب و هوایی متنوع آن، از توانایی بالقوه، اما بهره برداری نشده در تولید محصولات کشاورزی حکایت دارد. سطح بارور باغ‌های کشور حدود 2/2 میلیون هکتار (4/81 درصد از سطح باغ‌های کشور) برآورد می­شود و 6 محصول پسته، خرما، سیب، انگور، گردو و پرتقال، بخش اعظم (60 درصد) آنها را تشکیل داده است. در این بین سهم درختان صنعتی، 6/3 درصد باغ‌های کشور است. بخش اعظم محصولات باغی ما به صورت فله­ای به بازار­های جهانی عرضه می­شود و فرآوری اندکی بر روی آنها انجام می­گیرد. 30 درصد از محصولات باغی تولید شده که در تولید بسیاری از آنها دارای مزیت نسبی هستیم، به صورت ضایعات از چرخه مصرف و صادرات خارج می­شود و این درحالیست که ارتقاء تکنولوژی در زمینه­ی برداشت، سورتینگ و بسته بندی می­تواند به کاهش چشمگیر چنین ضایعاتی کمک کرده و نقش مهمی را در ایجاد ارزش افزوده ایفا نماید.

سطح مکانیزاسیون در فعالیت‌های باغی

از نظر سطح مکانیزاسیون در فعالیت­های باغی ایران، شاخص درجه مکانیزاسیون در مرحله تهیه­ی بستر، 72 درصد و در مرحله داشت 41 درصد است. اما در مرحله­ی برداشت، در مقایسه با دیگر مراحل فرآیند تولید، مقدار این شاخص بسیار پایین بوده و به حدود 5/0 درصد می­رسد. کاربرد محدود ماشین آلات برداشت میوه در ایران، می­تواند به دلایل زیادی باشد که در این مرور کوتاه، به ذکر برخی از آنها خواهیم پرداخت.

برای برداشت ماشینی در باغ‌ها، برنامه­های بهنژادی  لازم است

قبل از هر چیز، ذکر این نکته ضروریست که استفاده از تکنولوژی‌های نوین در باغ‌ها، به ملزومات زیادی نیاز دارد؛ برای مثال در مورد برداشت ماشینی میوه‌ها که در آن، یکنواخت رسی و پایداری پوست میوه‌ها در برابر برداشت ماشینی اهمیت زیادی دارد، این اقدام، باید همراه با برنامه‌های بهنژادی میوه­ها صورت گیرد. علاوه بر این کاربرد ماشین آلات برداشت، در باغ‌هایی با سطح زیر کشت و عملکرد بالا دارای صرفه­ی اقتصادیست. برداشت مکانیزه به ویژه در مورد میوه‌هایی (مانند گیلاس)، که برداشت دستی آنها گران تمام می‌شود، دارای کاربرد بیشتری­ است. از سوی دیگر، بیشتر میوه‌هایی که به روش ماشینی برداشت می‌شوند ، باید در صنایع تبدیلی مورد استفاده قرار گیرند که این امر، مستلزم تطبیق ظرفیت و ساختار صنایع تبدیلی با میزان و نوع تولید چنین باغ‌هایی است.

از سوی دیگر، در باغ­های تجاری و مدرن، ملزومات استفاده از ادوات و ماشین آلات داشت و برداشت، از بدو احداث باغ در نظر گرفته شده و با رعایت نکات فنی فراوان، اعم از به کارگیری (تکنولوژی­های نوین در زمینه­ی بذر ونهال از جمله کاربرد) پایه­های غیر بذری، ارقام مناسب و یکنواخت، رعایت فواصل مناسب کاشت نهال، لحاظ بهترین نوع سیستم  تربیتی درختان، روش آبیاری و...فراهم می­گردد.

تاکید برنامه­ های توسعه برای افزایش تولید، یک سویه بوده است

در کشور ما، تاکید یک سویه­ی برنامه­های توسعه بر افزایش تولید از طریق گسترش سطح زیر کشت، یکپارچه نبودن اراضی و نیز سنتی بودن تولید در طول سال‌ها، موجب توسعه باغ‌هایی گردیده که به صورت منطقه­ای و کوچک، بدون مد نظر قرار دادن نیاز­های اکولوژیکی، انرژی مصرفی و تکنولوژی­های نوین بهره­برداری می­شوند.

وضعیت کنونی باغ‌های کشور، نشان از فقدان نظام علمی و فراگیر مطالعات، تولید آمار و اطلاع رسانی جهت تعیین نوع محصول و روش تولید در کشور، کمبود نیروی ماهر و متخصص در عرصه­ی تحقیق، مشاوره و اجرا، و نیز ضعف دانش و مهارت­های فنی بهره­برداران در کاربرد یافته­های جدید دارد. بدین ترتیب، رسیدن به سطح مطلوبی از تولید مکانیزه در بخش باغی کشور با اوصافی که ذکر شد، قبل از هر چیز نیازمند به رفع این مشکلات قدیمی است. اقداماتی نظیر؛ ارتقاء آموزش­های ترویجی به باغداران، اصلاح باغ‌های قدیمی و غیر تجاری، شناسنامه دار کردن باغ‌ها، حمایت از صنعتی شدن آنها، بهره گیری از تکنولوژی­های نوین در زمینه­ی تولید بذر ونهال، مطالعه­ی بازار­های هدف محصولات باغی، سرمایه گذاری در زمینه­ی سورتینگ و بسته بندی محصولات باغی و صنایع تبدیلی و تکمیلی، خصوصا در گام­های نخست، می­تواند تا حد زیادی به بهبود کاربرد تکنولوژی‌های نوین از جمله ماشین آلات برداشت در بخش باغی کشور کمک نماید.

چنین اقدامات و حمایت­هایی نه تنها می­تواند سبب سرمایه گذاری بهتر و به موقع، و نیز مدیریت بهینه باغ‌های موجود شود، زمینه­ای را فراهم می­آورد که بخش باغبانی ما به عنوان مکمل بخش زراعت، در راستای رسیدن به سطح مطلوب توسعه گام بردارد و از عاملی بالقوه در بخش کشاورزی و اقتصاد کشور، به عاملی باالفعل تبدیل شود.

  منبع :  ماهنامه دام،کشت وصنعت

پخش از سایت تخصصی کشاورزی و باغداری گردوی بوانات